โบราณสถานที่สำคัญ

ปรับปรุงล่าสุด : 8 กันยายน 2556 16:45:26

วัดกู่คำ หรือวัดเจดีย์เหลี่ยม เป็นวัดที่ตั้งอยู่นอกเวียงกุมกาม พญามังรายทรงให้ขุดคูเมืองทั้ง ๔ ด้าน แล้วนำดินที่ขุดได้มาทำเป็นอิฐประกอบกับการใช้ศิลาแลงเพื่อก่อเจดีย์ ลักษณะเจดีย์เป็นเจดีย์กลวงสี่เหลี่ยมข้างในเจดีย์มีทางเข้าออกได้ มีพระพุทธรูปประดับด้านละ ๑๕ องค์ แต่ละด้านมีซุ้มพระชั้นละ ๓ องค์       มี ๕ ชั้น รวมทั้งองค์เจดีย์มีพระพุทธรูป ๖๐ องค์ โดยวัดนี้สร้างขึ้นเพื่อบรรจุอัฐมเหสีพระองค์หนึ่งที่สิ้นชีวิตที่เวียงกุมกาม

วัดกานโถม หรือวัดช้างค้ำ เป็นวัดสำคัญของเวียงกุมกามควบคู่กับวัดกู่คำ สาเหตุที่ชื่อวัดกานโถม เพราะตั้งชื่อตามนายช่างกานโถมหรือหลานของพญามังราย ซึ่งเป็นผู้สร้างวัดนี้ พญามังรายโปรดให้สร้างวัดนี้ขึ้นเพื่อบรรจุพระบรมธาตุที่ได้จากประเทศลังกา ลักษณะเจดีย์มีฐานกว้าง ๑๒ เมตร สูง ๑๘ เมตร    ทำซุ้มคูหา ๔ ทิศ ชั้นล่างไว้พระพุทธรูป ๔ องค์ ชั้นบนไว้พระพุทธรูปยืน ๑ องค์ การซ่อมเจดีย์กานโถม  ครั้งสุดท้ายอยู่ในปลายสมัยรัชกาลที่ ๕ ผลของการซ่อมได้กลายเป็นศิลปะพม่าซึ่งเป็นเจดีย์รูปช้างค้ำ     อันเป็นที่มาของชื่อวัดช้างค้ำ

วัดหัวหนอง ตั้งอยู่ในเวียงกุมกาม ใกล้กำแพงเมืองด้านเหนือ วัดมีพื้นที่ประมาณ ๔ ไร่ ภายในวัดมีสิ่งก่อสร้างประกอบด้วยซุ้มโขงประตูใหญ่ อุโบสถ มณฑป วิหารและเจดีย์ ซึ่งมีการสันนิษฐานว่าเป็นที่ประทับของกษัตริย์มาก่อน

วัดธาตุขาว ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเวียงกุมกาม อยู่ลึกจากผิวดินประมาณ ๑ เมตร ประกอบด้วยเจดีย์ อุโบสถ และมณฑป ลักษณะสถาปัตยกรรมของเจดีย์เป็นเจดีย์กลม ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยมย่อมุม แบบศิลปะล้านนา

วัดปู่เปี้ย ตั้งอยู่บริเวณแนวคูน้ำคันดิน ด้านทิศตะวันตกของเวียงกุมกาม อยู่ลึกลงไปจากปัจจุบันประมาณ ๒ เมตร โบราณสถานประกอบด้วย วิหาร เจดีย์ อุโบสถ วิหารมีร่องรอยซ่อมมาหลายสมัย    ส่วนองค์เจดีย์ มีลักษณะมีลักษณะศิลปกรรมแบบสุโขทัยและแบบล้านนารวมกัน

วัดอีค่าง เป็นวิหารขนาดใหญ่ วิหารและเจดีย์อยู่บนฐานเดียวกัน ลักษณะเจดีย์เป็นองค์ระฆังทรงกลม สันนิษฐานว่าวัดอีค่างมีอายุในช่วงศตวรรษที่ ๒๑

วัดน้อย ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของวัดกานโถม โบราณสถานประกอบด้วยวิหารและเจดีย์ วิหารโถงรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ด้านหลังวิหารเป็นซุ้มประดิษฐานพระประธาน สันนิษฐานว่าอาจสร้างในสมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๐

วัดพระเจ้าองค์ดำ ตั้งอยู่ริมน้ำปิง สาเหตุแห่งการเรียกวัดนี้ คือ มีพระพุทธรูปสีดำอยู่ในบริเวณวัดนี้ ภายในวัดมีเนินโบราณและพบสิ่งก่อสร้างหลายแห่ง มีซุ้มโขงประตูและแนวกำแพง นอกจากนี้ยังมีวัตถุโบราณเป็นพระพุทธรูปและชิ้นส่วนพระพุทธรูปสำริดที่ชำรุดถึง ๑๒๘ ชิ้น ภาชนะดินเผา และเครื่องถ้วยของจีนสมัยราชวงศ์หมิง

วัดไม้ซ้ง ประกอบด้วยโบราณสถาน ได้แก่ วิหาร เจดีย์ ที่เหลืออยู่เพียงฐาน วิหารมีขนาด ๑๑ x ๒๐ เมตร สูง ๑.๒ เมตร ส่วนเจดีย์เป็นทรงแปดเหลี่ยม และมีฐานซุ้มประตูโขงพร้อมกับกำแพง

วัดกู่ขาว ตั้งอยู่ริมถนนสายเชียงใหม่-ลำพูน สภาพก่อนการขุดแต่งพบเจดีย์สูงประมาณ ๕ เมตร หลังจากขุดลอกดินที่ทับถมอยู่ พบวัดกู่ขาวหันหน้าไปทางทิศใต้ลงสู่แม่น้ำปิง โบราณสถาน ๓ แห่ง คือ กำแพงและซุ้มประตู เจดีย์ประธานเป็นศิลปะล้านนา และวิหารที่มีร่องรอยการก่อสร้าง ๒ ครั้ง

วัดกู่ป้าด้อม ตั้งอยู่นอกเขตแนวคูเมืองเวียงกุมกาม เยื้องออกไปทางทิศตะวันตก อยู่ลึกจากผิวดินปัจจุบันประมาณ ๑ เมตร  สันนิษฐานว่าวัดนี้น่าจะก่อสร้างขึ้นในระยะที่พญามังรายประทับอยู่ที่เวียงกุมกาม ระหว่างปี พ.ศ.๑๘๓๕-๑๘๓๙ และคงสภาพเป็นวัดอยู่เรื่อยมา ซึ่งปรากฏร่องรอยการฉาบผิวนอกของสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ ด้วยปูนขาวมากที่สุดในบรรดาวัดร้างของเวียงกุมกาม และยังพบหลักฐานการก่อกำแพงแก้วของวัดที่สมบูรณ์ที่สุด สถานที่ก่อสร้างประกอบด้วย เจดีย์ ประธาน วิหาร แท่นบูชา ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว มีบันไดทางขึ้นวิหารทางทิศตะวันออก ด้านปลายบันไดเป็นรูปตัวเหงา วัดนี้ยังขุดไม่เสร็จ เนื่องจากข้างวิหารทางด้านทิศเหนือ เป็นทางเข้าบ้านราษฎร ซึ่งพบร่องรอยวิหารอีกหลัง

วัดโบสถ์ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตก โบราณสถานประกอบด้วย วิหาร ซึ่งเหลือเพียงฐาน มีร่องรอย  การก่อสร้างสองสมัย และเจดีย์มีฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส  สันนิษฐานว่ามีอายุราวศตวรรษที่ ๒

วัดกู่อ้ายหลาน เป็นวัดขนาดเล็กตั้งอยู่ภายในเวียงกุมกามด้านเหนือ หลังจากการขุดแต่งเนินโบราณพบวิหารหันหน้าไปทางทิศตะวันออก เจดีย์เหลือเพียงฐาน แท่นบูชา กำแพงแก้ว และซุ้มประตูทางด้านทิศตะวันออก

วัดกู่อ้ายสี เป็นวัดขนาดเล็ก ตั้งอยู่กลางทุ่งนา หน้าวัดกานโถม เนินโบราณนี้ถูกทิ้งร้างมานาน มีต้นโพธิ์ขนาดใหญ่ และหญ้าปกคลุม โบราณสถานประกอบด้วย วิหาร เจดีย์ และแท่นบูชา

วัดกู่มะเกลือ ตั้งอยู่ในเวียงกุมกามด้านทิศตะวันออก หลังจากขุดลอกดินออกแล้ว พบเจดีย์ วิหาร ตั้งอยู่บนฐานเดียวกัน หันหน้าไปทางทิศตะวันออก

วัดกู่ไม้ ตั้งอยู่ภายในเวียงกุมกามด้านใต้ โบราณสถานประกอบด้วย วิหารหันหน้าไปทางทิศตะวันออก เจดีย์ทรงแปดเหลี่ยม มีซุ้มประตูโขงและกำแพงแก้ว

วัดกู่จ๊อกป๊อก ตั้งอยู่นอกกำแพงเวียงกุมกามทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ โบราณสถานประกอบด้วย วิหารและเจดีย์ สันนิษฐานจากภาชนะดินเผา เช่น เตาเวียงกาหลง เตาอินทขิล เตาสันกำแพง เครื่องถ้วยจีน คาดว่ามีอายุราวศตวรรษที่ ๒

วัดกุมกาม ตั้งอยู่ในเวียงกุมกามตรงมุมเมืองด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ประกอบด้วย วิหารสองหลัง สันนิษฐานว่ามีอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑